Hoe professionals geweld eerder leren herkennen
Wat als een teddybeer de locatie van een slachtoffer verraadt? Technologie verandert de manier waarop geweld wordt gepleegd. Voor politie en hulpverlening brengt dat nieuwe uitdagingen met zich mee waarvoor nieuwe kennis nodig is.
Onderzoek naar huiselijk geweld
Wat als teddy je locatie verraadt?
Een effectieve aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties vraagt om samenwerking tussen zorg-, welzijns-, veiligheids- en onderwijsprofessionals. Lector Janine Janssen werkt samen met partners uit de hele keten aan praktijkgericht onderzoek en kennisontwikkeling, zodat slachtoffers eerder in beeld komen en beter kunnen worden beschermd.
Hoe technologie geweld moeilijker zichtbaar maakt
Janine Janssen, lector Geweld in Afhankelijkheidsrelaties bij Avans’ Centre of Expertise Veiligheid & Veerkracht hoorde in een vrouwenopvang het verhaal van een vrouw die samen met haar zoontje was gevlucht voor haar ex-partner, maar telkens weer werd gevonden. Uiteindelijk bleek er een microfoon en gps-tracker te zitten in een teddybeer die het kind cadeau had gekregen.
Het voorbeeld staat niet op zichzelf. Sociale media, trackingtechnologie, slimme apparaten zoals de deurbel en de thermostaat, en gedeelde wachtwoorden worden steeds vaker gebruikt om slachtoffers te controleren of te intimideren. Online en offline geweld lopen op deze manier in elkaar over.
Praktijkgericht onderzoek naar de digitale dimensie van geweld
Dit zijn complexe vraagstukken, soms letterlijk van levensbelang, waar professionals uit veiligheid, zorg, onderwijs en welzijn mee moeten omgaan. Daarom is het belangrijk dat nieuwe kennis snel terechtkomt bij professionals die dagelijks werken met slachtoffers en complexe geweldssituaties. Om die kennis te ontwikkelen en te verspreiden, verbindt Janine onderzoek en onderwijs met de praktijk.
Ze onderzoekt hoe technologie wordt ingezet om slachtoffers te controleren, te volgen of onder druk te zetten. En hoe diezelfde technologie kan bijdragen aan bescherming en ondersteuning van slachtoffers.
Van huiselijk geweld tot mensenhandel
Janine doet al ruim tien jaar onderzoek naar geweld in afhankelijkheidsrelaties. Dat brede onderzoeksgebied omvat onder meer huiselijk geweld, eergerelateerd geweld, misbruik in instellingen en mensenhandel. Janine is niet alleen lector bij Avans, maar ook verbonden aan de Politieacademie en het Landelijk Expertisecentrum Eergerelateerd Geweld. Daardoor komen inzichten uit onderzoek direct terecht in onderwijs en praktijk, bij de juiste professionals en netwerken in de keten.
De centrale vraag is steeds hoe professionals zoals politieagenten en hulpverleners complexe geweldsituaties beter kunnen herkennen en hierop kunnen reageren.
Onderzoek naar het herkennen van signalen
Een belangrijk voorbeeld van eerder onderzoek van Janine is een werkwijze om signalen van mogelijk eergerelateerd geweld eerder te herkennen. Deze aanpak heeft geleid tot meer deskundigheid binnen politie en hulpverleningsinstanties als Veilig Thuis, vrouwenopvangorganisaties en de Raad voor de Kinderbescherming en draagt bij aan sneller en gerichter ingrijpen in risicovolle situaties.
De kennis die eerder werd ontwikkeld rond eergerelateerd geweld vormt ook een belangrijke basis voor het huidige onderzoek naar de digitale dimensie van geweld. In beide gevallen draait het om het herkennen van signalen die gemakkelijk over het hoofd worden gezien, maar grote gevolgen kunnen hebben voor slachtoffers.
Bijdragen aan betere bescherming van slachtoffers
Technologie moet onderdeel van de analyse van een situatie zijn, zegt Janine. “Is er sprake van digitale controle, intimidatie of dreiging? Wie heeft toegang tot welke apparaten en accounts? Staat locatie delen op apparaten, bewust of onbewust, aan? Zijn er slimme apparaten in huis die iemand kan bedienen of uitlezen?”
“Professionals hoeven geen IT-specialisten te worden. Maar basale kennis over sociale media, tracking, apparaten die met elkaar verbonden zijn, en AI is noodzakelijk om risico’s te herkennen. En slachtoffers hebben ondersteuning nodig bij hun ‘digitale veiligheid’: accounts beveiligen, apparaten nalopen, wachtwoorden wijzigen, zicht krijgen op digitale sporen.”
“Uiteindelijk doe je dit werk omdat je iets wilt betekenen voor mensen in nood. Ik richt me op professionals, zodat zij slachtoffers beter kunnen helpen. Want niemand hoort in een gewelddadige situatie te leven. En mensen in nood mogen nooit het slachtoffer worden van willekeur.”
Door onderzoek, onderwijs en praktijk te verbinden, helpt de samenwerking met alle partijen in de keten geweld sneller zichtbaar te maken en slachtoffers beter te beschermen.
Ook werken aan maatschappelijke impact?
Complexe maatschappelijke vraagstukken vragen om nieuwe kennis en sterke samenwerkingen. Avans werkt samen met partners aan oplossingen die direct toepasbaar zijn in de praktijk én bijdragen aan een veiligere samenleving.