De zorg in 2040 begint vandaag: hoe studenten anders leren denken

In de module werkte de eerste lichting studenten de afgelopen maanden aan vraagstukken uit hun eigen organisatie. Ze staan midden in de praktijk en zijn vaak al actief in coördinerende en leidinggevende rollen binnen zorginstellingen en ambiëren een loopbaan richting management. Voor hun opdracht keken ze vooruit naar de zorg in 2040.

Niet de toekomst voorspellen

Dat betekent: rekening houden met thema’s als personeelstekorten, technologische ontwikkelingen, veranderende financiering, en vooral leren omgaan met onzekerheid.

“Het doel is niet om de toekomst te voorspellen”, zegt docent-onderzoeker Merlijn Koch voorafgaand aan de presentaties van de studenten op 28 mei. Hij is docent bij de opleiding Management in de zorg, onderzoeker bij het Centre of Expertise Brede Welvaart & Nieuw Ondernemerschap en bezig met zijn promotieonderzoek over ‘toekomstbewustzijn’. Die werelden komen samen in de nieuwe module. Merlijn: “We helpen studenten om meerdere mogelijke toekomsten te verkennen en vanuit die scenario’s terug te redeneren: wat betekent dat voor de keuzes die je vandaag maakt?”

De casus van ASVZ: 4 toekomstbeelden

Wat dat in de praktijk oplevert, is te zien bij een van de studentengroepen die werkte aan een vraagstuk binnen ASVZ. Gerben Dubbeldam onderzocht samen met collega Sebastiaan Leeuwis en Rien den Hollander (Leger des Heils) hoe de gehandicaptenzorg zich richting 2040 kan organiseren om passende zorg te blijven bieden.

De groep startte met een brede verkenning: van trends en onzekerheden tot gesprekken met stakeholders binnen ASVZ. Twee factoren bleken daarbij cruciaal én onzeker: de ontwikkeling van technologie en de manier waarop zorg wordt gefinancierd en georganiseerd. Op basis daarvan werkten ze vier toekomstscenario’s uit: van een toekomst met weinig middelen en weinig menselijke nabijheid tot een wereld waarin technologie een prominente rol speelt.

Tekst gaat verder onder de foto

^{Gerben Dubbeldam}

In de toekomstbeelden werd duidelijk dat uitersten niet werken: alleen technologie of alleen menskracht schiet tekort. Het voorkeursbeeld van de studenten ligt daarom in het midden: een toekomst waarin technologie en mens elkaar versterken. “Waarbij technologie de mens en zorgprofessional ondersteunt om passende zorg te blijven bieden”, vertelt Gerben. “Ik denk dat technologie een cruciale rol gaat spelen als we menswaardige zorg willen blijven bieden.”

Van inzicht naar strategie

Vanuit de scenario’s ontwikkelden de studenten een ‘robuuste strategie’: een aanpak die in meerdere mogelijke toekomsten werkt. Daarin staan drie speerpunten centraal: medewerkers beter meenemen in zorgtechnologie, weerbaar zijn als technologie uitvalt en het versterken van netwerken, onder andere door ervaren medewerkers langer betrokken te houden.

De focus ligt daarbij – behalve op innovatie – op bewustwording en gedrag. Gerben legt uit: “Wij zien technologie niet als vervanging van medewerkers of als bedreiging, maar juist als zinvol en onmisbaar. Het is dus belangrijk om medewerkers daarin mee te nemen en hen te laten zien hoe technologie ons nog meer kan ondersteunen.”

Reflectie vanuit het werkveld

Na de presentatie ging de groep in gesprek met stakeholders van ASVZ, onder wie sectormanager Wonen Willie Stigter. De diversiteit in stakeholders tijdens het proces was voor haar van grote waarde: “Dat heeft gezorgd voor input vanuit verschillende perspectieven, wat eraan heeft bijgedragen dat de scenario’s zorgvuldig zijn opgebouwd.”

Willie vond het belangrijk om bij de presentaties aanwezig te zijn, en niet alleen bij die van ‘haar’ ASVZ. “Door die gesprekken besefte ik dat zorgorganisaties allemaal in meer of mindere mate bezig zijn met toekomstscenario’s, zij het met een andere focus of urgentie.”

Tekst gaat verder onder de foto

^{Willie Stigter}

Wat als Gerben één advies uit het plan zou mogen invoeren bij ASVZ? Daar hoeft hij niet lang over na te denken: “Dan zou ik direct aan de slag gaan met het creëren van bewustwording van de mogelijkheden van zorgtechnologie. Een belangrijke eerste stap.”

Willie knikt instemmend en voegt daaraan toe: “Ook het versterken van netwerken spreekt me aan, want dat is een doel van ASVZ. De plannen die daarbij horen kunnen we verder uitwerken in onze bestaande werkgroep ‘informeel netwerk’.”

Wendbare professionals

Avans wil professionals opleiden die wendbaar en veerkrachtig zijn: mensen die kunnen meebewegen in een veranderende omgeving en met een lerende en ondernemende houding verschil maken in organisaties en voor maatschappelijke vraagstukken. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar zodra je dat serieus neemt, wordt het spannend. Want hoe leer je studenten eigenlijk om wendbaar te worden? Wat wil het werkveld dan concreet terugzien? En wat vraagt dat van ons als docenten en van de manier waarop we onderwijs organiseren en geven?

De module Toekomstgericht organiseren in de zorg laat zien dat zulke vragen samen met het werkveld worden onderzocht. Studenten werken met organisaties aan actuele vraagstukken en verkennen wat nodig is om beter voorbereid te zijn op complexe en onzekere toekomsten. Daarin komen onderwijs, onderzoek en praktijk samen: inzichten uit onderzoek worden vertaald naar het onderwijs, en via studenten en organisaties weer verrijkt met praktijkervaring. Zo ontstaat een gezamenlijke zoektocht naar wat er écht nodig is om het verschil te maken.

Anders leren kijken

Volgens Alies van der Linden – net als Merlijn docent bij de opleiding Management in de zorg – zit de grootste winst in het leerproces. “Studenten maken echt een switch”, vertelt ze. “Ze leren om anders te kijken naar de toekomst: ‘Wat kan er gebeuren in de toekomst en wat betekent dat voor het beleid dat we nú moeten maken?’”

De module laat zien hoe onderwijs, onderzoek en praktijk elkaar versterken. En hoe studenten daarin een sleutelrol spelen. “Wat we in onderzoek ontwikkelen, vertalen we naar het onderwijs. Via de studenten krijgen we weer inzichten uit de praktijk terug”, besluit Merlijn.

Ook samenwerken met Avans? Neem contact met ons op.