Wanneer worden verschillen stereotypen? In discussie over vrouwengezondheid

Eén overtuiging werd daarbij breed gedeeld: vrouwengezondheid verdient meer aandacht. Maar hoe we vervolgens naar verschillen tussen vrouwen en mannen moeten kijken, bleek minder vanzelfsprekend. Want wanneer helpen verschillen ons om gezondheid beter te begrijpen en wanneer dreigen ze te veranderen in stereotypen?

Dat aandacht nodig is, bleek uit verschillende voorbeelden die in de kapel van St. Joost School of Art & Design ter sprake kwamen. Veel medische kennis is lange tijd gebaseerd geweest op onderzoek waarbij mannen de norm waren. Daardoor worden aandoeningen bij vrouwen soms later herkend, krijgen vrouwen niet altijd de juiste diagnose of sluit een behandeling minder goed aan bij hun klachten. De persoonlijke verhalen die tijdens de bijeenkomst werden gedeeld, maakten duidelijk welke impact dat kan hebben.

De man als norm

Lector Gelijke Kansen op Gezonde Keuzes John Dierx nam het publiek mee in de biologische verschillen tussen vrouwen en mannen. Vanuit zijn achtergrond als medisch bioloog en neuro-endocrinoloog liet hij zien hoe verschillen in genetica, hormonen, stofwisseling en immuunsysteem gevolgen kunnen hebben voor gezondheid, ziekte en behandeling.

Volgens John maakt dat duidelijk waarom vrouwengezondheid meer aandacht verdient. “Er zijn biologische verschillen tussen man en vrouw. En dus hebben ze soms ook een andere behoefte en een andere behandeling nodig.”

Bijval en discussie

De boodschap dat medische wetenschap zich lang te veel op mannen heeft gericht, kreeg veel bijval uit de zaal. Tegelijkertijd bleek dat het onderwerp ook ongemakkelijke vragen oproept. Er kwam een discussie op gang toen het gesprek verschoof van gezondheidsverschillen naar verschillen in eigenschappen en gedrag. Waar ligt de grens tussen het erkennen van verschillen en het bevestigen van stereotypen? En hoe voorkom je dat aandacht voor vrouwengezondheid omslaat in hokjesdenken?

Tekst gaat verder onder de foto

Een deelnemer vertelde dat zij veel van Johns verhaal herkende, maar “een beetje een allergische reactie” kreeg toen het gesprek volgens haar richting stereotypen bewoog. Ook kwam de invloed van de manosphere ter sprake, waarin traditionele opvattingen over mannelijkheid en vrouwelijkheid worden uitvergroot. Dat leidde tot een gesprek over de vraag in hoeverre verschillen tussen vrouwen en mannen biologisch zijn óf worden gevormd door cultuur, opvoeding en maatschappelijke verwachtingen.

Meer dan biologie alleen

Die vragen vormden de opmaat naar een gesprek waarin antropoloog en lector Geweld in Afhankelijkheidsrelaties Janine Janssen een ander perspectief toevoegde. Waar John vooral keek naar biologische verschillen, wees Janine op de invloed van cultuur. “Hormonen doen overal hetzelfde, maar hoe je met een veranderend lichaam omgaat, wat je wel of niet mag en hoe je over gezondheid praat, daar zitten enorme culturele verschillen in”, stelde zij.

Volgens Janine bepaalt cultuur mede hoe mensen naar gezondheid kijken, wanneer zij hulp zoeken en welke verwachtingen er bestaan rond vrouw- of man-zijn. Ze waarschuwde ervoor om eigenschappen als typisch mannelijk of vrouwelijk te bestempelen. Veel gedrag dat vanzelfsprekend lijkt, blijkt ook sterk beïnvloed door opvoeding, sociale normen en levensomstandigheden.

Van bewustwording naar verandering

Naast de discussie over verschillen kwam ook een andere boodschap telkens terug: er is al veel kennis beschikbaar, maar die bereikt de praktijk nog onvoldoende.

Mirjam Kaijer, oud-verpleegkundige, journalist en oprichter van Voices for Women, vraagt al jaren aandacht voor vrouwen die vastlopen in het zorgsysteem. Vanuit haar eigen ervaring met jarenlang onverklaarde gezondheidsklachten begon zij een beweging die inmiddels duizenden ervaringsverhalen verzamelde en het onderwerp op de politieke agenda plaatste.

Ook Metty Spelt, programmamanager Gezondheid bij WOMEN Inc., benadrukte het belang van structurele verandering. Haar organisatie pleit al jarenlang voor een gezondheidszorg die rekening houdt met verschillen in sekse en gender. Daarbij staat één uitgangspunt centraal: het systeem moet veranderen, niet de patiënt.

Van geneeskundeopleidingen tot werkgevers en van politiek tot zorginstellingen: op veel plekken liggen kansen om vrouwengezondheid een vanzelfsprekender onderdeel van beleid en praktijk te maken.

Een bredere beweging

Voor Avans vormt vrouwengezondheid inmiddels een thema waarop verschillende onderzoeksgroepen samenwerken. Volgens Meralda Slager, directeur van Avans’ Centre of Expertise Perspectief in Gezondheid, vraagt dat om meer dan alleen extra onderzoek.
 

Tekst gaat verder onder de foto

Meralda: “Vrouwengezondheid raakt niet alleen de gezondheidszorg. Ook veiligheid, welzijn en andere maatschappelijke thema's spelen een rol. Daarom is het belangrijk dat we hier vanuit verschillende disciplines naar kijken.”

Die ambitie kreeg eerder dit jaar ook een concrete vorm. Namens Avans ondertekende Meralda de landelijke Pledge Vrouwengezondheid van ZonMw, waarin organisaties uitspreken dat zij willen bijdragen aan een structurele verbetering van de gezondheid van vrouwen en meiden. Voor Avans betekent dat het verbinden van onderzoek, onderwijs en praktijk rond het thema vrouwengezondheid.

Alle perspectieven nodig

De discussie over verschillen, stereotypen en gelijkwaardigheid maakte duidelijk hoe complex het onderwerp is. Wie het onderwerp serieus neemt, kan niet volstaan met alleen een biologische, sociale of culturele verklaring. Alle perspectieven zijn nodig.

Het gesprek stopt niet na deze bijeenkomst. Bij Avans werken onderzoekers, docenten, studenten, professionals en maatschappelijke partners samen aan nieuwe kennis en toepassingen rond vrouwengezondheid. Wil je meedenken, kennis delen of op de hoogte blijven van ontwikkelingen? Neem contact op met Centre of Expertise Perspectief in Gezondheid.