Nieuwe minor leidt studenten op voor cruciale rol in strijd tegen ondermijning
Een geheimhoudingsverklaring ondertekenen voordat je aan je eerste onderzoeksdossier begint. Voor studenten van de nieuwe minor Bibob is dat werkelijkheid. Ze onderzoeken een casus die is gebaseerd op een echte praktijkzaak. Hun opdracht: mogelijke criminele activiteiten herkennen, verbanden leggen en uiteindelijk advies uitbrengen aan een burgemeester.

Dat is geen overbodige oefening. Criminelen proberen regelmatig misbruik te maken van vergunningen, subsidies en vastgoedtransacties. Gemeenten spelen een belangrijke rol bij het tegengaan daarvan. "Veel mensen denken bij de aanpak van criminaliteit als eerste aan politie en justitie. Toch spelen gemeenten een cruciale rol. Zij verlenen vergunningen, verstrekken subsidies en nemen besluiten die direct invloed hebben op wat lokaal mogelijk is", vertelt Daan Corver, plaatsvervangend MT-lid en coördinerend beleidsmedewerker bij het ministerie van Justitie en Veiligheid.
Om die rol goed te kunnen vervullen, hebben gemeenten deskundige Bibob-onderzoekers nodig. Maar die zijn schaars. Daarom ontwikkelde Avans Hogeschool samen met het ministerie van Justitie en Veiligheid, het Landelijk Bureau Bibob, RIEC's en andere partners een minor die nieuwe professionals voor dit werk opleidt.
Criminelen zoeken steeds nieuwe wegen
Met de Wet Bibob kunnen overheden onderzoeken of er risico's zijn dat hun besluiten worden misbruikt voor criminele activiteiten. Bibob staat voor Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur. De wet werd vroeger vooral gebruikt bij vergunningaanvragen voor horeca en coffeeshops. Inmiddels zetten overheden het instrument veel breder in. Criminelen passen hun werkwijze namelijk voortdurend aan. Als mogelijkheden in de ene sector verdwijnen, zoeken ze een andere weg.
Gemeenten moeten daarom goed kunnen beoordelen met wie ze zakendoen. Dat vraagt om kennis en deskundigheid. Vooral kleinere gemeenten hebben moeite om voldoende Bibob-specialisten te vinden. Zij moeten dezelfde risico's beoordelen als grotere gemeenten, maar hebben vaak minder mensen en kennis in huis. "Externe inhuur kan tijdelijk helpen, maar daarmee bouw je geen duurzame kennis op binnen je organisatie", aldus een Bibob-adviseur van een Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC).
Een Bibob-onderzoek gaat bovendien verder dan het beoordelen van een vergunningaanvraag. Onderzoekers brengen informatie uit verschillende bronnen samen en beoordelen welke risico's daaruit naar voren komen.
Avans ontwikkelt minor samen met het werkveld
De behoefte aan nieuwe professionals was voor het ministerie van Justitie en Veiligheid aanleiding om te onderzoeken hoe het onderwijs kan bijdragen aan de instroom van Bibob-onderzoekers op de arbeidsmarkt. Daarvoor ging het ministerie in gesprek met hogescholen en organisaties uit de praktijk.
Avans werkte daarvoor nauw samen met het Landelijk Bureau Bibob, de RIEC's en andere betrokken organisaties. Ook onderzoekers van het Centre of Expertise Veiligheid & Veerkracht droegen bij aan de ontwikkeling. Professionals van gemeenten, RIEC's en het Landelijk Bureau Bibob dachten actief mee over de inhoud. Zo sluiten de opdrachten en vraagstukken aan op situaties die studenten later in hun werk kunnen tegenkomen.
Voor Greg van de Kreeke, docent Bestuurskunde en medeontwikkelaar van de minor, is juist die samenwerking belangrijk. "We wilden een minor ontwikkelen die goed aansluit op de praktijk. Daarom hebben professionals uit het werkveld vanaf het begin meegedacht.
We delen de lesmaterialen ook met andere hbo-opleidingen Bestuurskunde in Nederland. Hiervoor hebben we subsidie gekregen van het ministerie. Zo kunnen we de kennis die we hebben opgedaan breder inzetten."
Studenten onderzoeken een echte Bibob-casus
In de minor maken studenten kennis met verschillende onderdelen van het Bibob-werk. Ze leren bureauonderzoek uitvoeren, gesprekken voeren en juridische afwegingen maken. Daarbij komen bestuurskunde, recht, criminologie, professionele vaardigheden en weerbaarheid aan bod.
Studenten werken aan een casus waarbij namen en andere herkenbare gegevens zijn aangepast, maar de onderzoeksvragen, dilemma's en werkwijze komen uit de praktijk. "We wilden studenten niet alleen laten lezen over Bibob-onderzoeken, maar ze laten ervaren hoe dit werk in de praktijk verloopt", zegt Greg.
Tijdens de kick-off op 12 november ondertekenden studenten eerst een geheimhoudingsverklaring. Daarmee maakten ze direct kennis met een belangrijk onderdeel van het werk: zorgvuldig omgaan met gevoelige informatie en werken onder een geheimhoudingsplicht."
Ze krijgen niet meteen alle informatie. Stap voor stap bouwen ze hun onderzoek op. "Studenten moeten zelf verbanden leggen en beoordelen welke risico's er zijn. Uiteindelijk formuleren ze een advies aan een burgemeester. Dat zijn vaardigheden die je niet uit een studieboek leert", aldus Greg.
Een nieuwe generatie Bibob-onderzoekers
Met de minor wil Avans bijdragen aan een grotere groep professionals die gemeenten en andere overheden kunnen helpen bij Bibob-onderzoeken.
"Door studenten al tijdens hun opleiding kennis te laten maken met de Wet Bibob, ontstaat een nieuwe generatie professionals die beter voorbereid is op de vraagstukken waarmee gemeenten, uitvoeringsorganisaties en andere overheden dagelijks worden geconfronteerd", voegt Daan Corver toe.