Avans trapt af met eerste Studium Generale: zet klimaatkoploper Europa zichzelf klem?

Zo’n 70 bezoekers, onder wie studenten, werkveldpartners en medewerkers, vonden hun weg naar Campus 300. Daar ontstond een boeiend gesprek over de Europese energie- en materialentransitie met Avanslectoren Ton van Kollenburg (Impactvolle Waardeketens van Centre of Expertise BWNO) en Martijn Zieverink (Biobased Transities van Centre of Expertise MNEXT).

Europa’s kwetsbare positie

Remco schetste de spanning tussen hoge klimaatambities en de weerbarstige praktijk. Dromen zijn nodig, benadrukte hij, onder andere verwijzend naar het Parijs-akkoord. “Maar dan moeten we die dromen wel vertalen naar uitvoerbare keuzes.” Remco onderschreef dat Europa een wereldwijde voorloper is: de uitstoot van broeikasgassen daalt en het aandeel duurzame energie groeit, meer dan in andere landen. Tegelijkertijd is Europa – laat staan Nederland – een kleine speler, en bovenal: sterk afhankelijk van geïmporteerde energie en grondstoffen.

Die afhankelijkheid maakt Europa kwetsbaar, stelde Remco. In combinatie met zelf gecreëerde problemen zoals netcongestie, hoge elektriciteitsprijzen en strenge regelgeving komt de concurrentiekracht van Europese bedrijven onder druk te staan. “Dus de focus om als eerste ‘aan de finish’ te komen is niet het juiste pad. Door de lat zo hoog te leggen, jagen we onze bedrijven weg en vergróten we onze afhankelijkheid van onberekenbare landen als de VS en China.”

Tijd voor eerlijke keuzes

Deze tijd vraagt juist om een pas op de plaats, vindt Remco. “En om eerlijke keuzes. We kunnen niet op relatief korte termijn én volledig energieneutraal zijn, én economisch concurrerend én strategisch onafhankelijk. Het is zaak om onze energieproductie te versterken, met een mix van wind- en zonne-energie, biomassa, kernenergie én voorlopig ook fossiele brandstoffen, en te voorzien in onze eigen kritieke grondstoffen. Kansen spreiden dus.”

In het gesprek daarna brachten lectoren Ton en Martijn een ander perspectief in. “We blijven ons richten op groei en willen de energietransitie lineair oplossen, op de oude manier. Maar we moeten echt naar circulair”, was de oproep van Ton. Martijn sloot zich daarbij aan: “Als we doorgaan op de manier waarop we nu leven, halen we onze klimaatdoelstellingen niet. Deze economie is niet houdbaar.”

Tekst gaat verder onder de foto

^{Ton van Kollenburg, Remco de Boer en Martijn Zieverink}

Lessen uit China

Met de stelling van Martijn dat we de bestaande industrie niet tegen beter weten in moeten blijven steunen en ruimte moeten creëren voor nieuwe initiatieven, was Remco het eens. Wel plaatste hij een kanttekening: “Sommige bedrijven moet je inderdaad laten gaan, maar ook nieuwe Europese bedrijven kunnen in dit speelveld niet concurrerend zijn. Als het gaat om het beschermen van de eigen industrie, kunnen we een voorbeeld nemen aan China.”

Ook het publiek speelde tijdens deze eerste Studium Generale een actieve rol. Op de vraag wat Europa en Nederland concreet kunnen doen, was Remco duidelijk: “Er liggen volop kansen in Europa, maar dat vraagt om moedige keuzes. Denk aan de winning van lithium in Portugal, mijnbouw in Finland en ja: ook Gronings gas achter de hand houden, voor noodgevallen.”

Over Studium Generale en Avans

Studium Generale is bedoeld voor iedereen die verder wil kijken dan de dagelijkse praktijk, en daarbij ruimte zoekt voor nuance, frictie en nieuwe perspectieven. Met dit initiatief onderstrepen we bij Avans onze rol als kennisinstelling midden in de samenleving. Zo dragen we bij aan kritisch denken, dialoog en verbinding tussen studenten, professionals en partners – en bieden we ruimte voor het ongemak dat hoort bij complexe transities.

De tweede editie van Studium Generale vindt plaats op 11 juni in De Azijnfabriek in Den Bosch.