10 jaar Smart Energy - van pionieren naar impact

In Nederland stond de energietransitie nog in de kinderschoenen. De omslag van fossiele naar hernieuwbare bronnen werd urgenter, maar hoe het nieuwe energiesysteem eruit moest zien, lag nog open. Eén ding was helder: het moest anders. Minder centraal, meer decentraal. Met een grotere rol voor gebruikers zelf.

In die beweging stapte Jack Doomernik in 2016 in als lector Smart Energy bij Avans. Hij begon aan iets nieuws, in een wereld die nog volop in ontwikkeling was. Nu,10 jaar later, neemt hij afscheid van een lectoraat dat is uitgegroeid van een kleine onderzoeksgroep tot een stevige speler in de energietransitie.

Een onverwachte route

Jack had het zelf niet zo uitgestippeld. Na ruim 30 jaar in het internationale bedrijfsleven viel zijn werk weg door dalende olie- en gasprijzen. Ineens stond hij op een kruispunt.
“Ik moest nadenken over wat ik de laatste jaren van mijn loopbaan nog wilde doen.”
Die zoektocht bracht hem bij Avans. Een wereld die hij nauwelijks kende, maar waar hij de ruimte vond om terug te keren naar zijn technische roots en te werken aan maatschappelijke impact.

“Ik had nog nooit van een lector gehoord.” Toch ging hij ervoor. Niet omdat hij het onderwijs zocht, maar omdat hij zich wilde richten op echte vraagstukken. “Zo startte ik met de overtuiging dat ik onderzoek ging doen”, vertelt Jack, “maar als lector is het vooral managen, een team bouwen, projecten binnenhalen en samenwerkingen organiseren.”

Juist daarin kwam zijn rol te liggen: het opbouwen van een onderzoeksgroep, het verbinden van partners en het richting geven aan wat Smart Energy uiteindelijk is geworden.

Techniek met een grotere betekenis

Voor Jack is techniek nooit alleen techniek geweest. Het gaat altijd om de vraag: wat betekent dit voor mensen?

Een belangrijke inspiratiebron is astronaut Wubbo Ockels. Zijn boodschap na zijn ruimtevlucht bleef hangen: de aarde is niet het probleem, maar hoe wij ermee omgaan.
Jack: “De wereld overleeft het wel, maar wij zijn bezig ons eigen graf te graven”. Die gedachte stuurt hoe hij naar de energietransitie kijkt. Het is geen puur technisch project. Het gaat ook over keuzes maken, verantwoordelijkheid nemen en durven veranderen.

“Je ziet veel onderzoeken waarvan ik denk: mooi rapport. Maar wat levert het de maatschappij uiteindelijk op?”

Daarom werd de koers van het lectoraat helder: geen onderzoek om het onderzoek, maar oplossingen die werken in de praktijk.

Van pionieren naar impact

Toen Jack begon, bestond het lectoraat uit 1 project en een paar docenten die 1 dag per week onderzoek deden. Studenten waren nauwelijks betrokken. 10 jaar later is dat compleet veranderd.
Het lectoraat werkt nu samen met bedrijven, gemeenten, netbeheerders, energiecoöperaties en andere hogescholen en universiteiten. Niet in losse projecten, maar in een stevig netwerk van samenwerkingen rond actuele vraagstukken in de energietransitie.

“Vroeger moesten we langs de deuren", zegt Jack. Nu komen ze naar ons toe.” Wat ooit pionieren was, is uitgegroeid tot een professionele onderzoeksgroep met volle agenda’s en een duidelijke plek in het veld."

Wat dat oplevert, zie je ook terug in de praktijk. Het lectoraat ontwikkelt oplossingen voor bijvoorbeeld netcongestie en lokale energiesystemen. Daarnaast leidt het professionals op die deze oplossingen toepassen. Geen ideeën op papier, maar kennis die direct wordt gebruikt. Dat zie je terug in projecten als Brains for Buildings, waarin onderzoekers werken aan slimmere en energiezuinigere gebouwen. In Energie(k) Onderwijs staat het opleiden van technisch talent centraal als antwoord op de groeiende krapte in de energiesector. En in EmPowerED werken Avans en partners aan energiepositieve steden, onder meer door een fossielvrij warmte-koudenet in Tilburg Zuid te ontwikkelen.

Het lab als proeftuin

Die ontwikkeling van een klein team naar een netwerk van partners en projecten is ook zichtbaar in het Smart Energy Delivery Lab (SEnD-lab). “In dat lab kun je zien wat we doen. Daar komt het werk letterlijk tot leven”.

In het lab worden echte situaties uit de energiewereld nagebootst en getest. Bijvoorbeeld hoe je energie verdeelt op een bedrijventerrein, hoe je omgaat met pieken in vraag en aanbod, of hoe je lokaal opgewekte energie slim kunt gebruiken zonder het elektriciteitsnet te overbelasten.

Onderzoekers, studenten en bedrijven werken hier samen aan vraagstukken die direct spelen in de praktijk, zoals netcongestie en lokale energieoplossingen. Nieuwe ideeën worden hier getest, aangepast en verbeterd, totdat ze ook in de praktijk werken. 

De impact zit ook in mensen

De grootste verandering zit misschien niet in projecten, maar in mensen. Studenten spelen nu een vaste rol in het onderzoek. Dat was 10 jaar geleden nauwelijks zo. “Studenten kijken anders naar de wereld. Ze stellen vragen die je zelf niet meer stelt.”
Die wisselwerking gaat 2 kanten op: studenten leren van de praktijk en brengen tegelijk nieuwe energie en perspectieven mee. Soms groeien ze door en komen ze later terug als professional of onderzoeker. “We inspireren elkaar.”

Onderwijs en onderzoek komen dichter bij elkaar

De afstand tussen onderwijs en onderzoek is kleiner geworden. Kennis uit projecten stroomt het onderwijs in. En andersom brengen studenten en docenten nieuwe vragen uit de praktijk terug naar het onderzoek.
Ook in de nieuwe master Materials & Energy Transition is dat zichtbaar. Studenten werken vanaf het begin aan echte vraagstukken en onderzoekers uit het lectoraat dragen actief bij aan het programma.

Groeien betekent ook loslaten

Niet alles bleef binnen het lectoraat. Sommige thema’s groeiden zo snel dat ze een eigen plek kregen. Zoals het onderzoek naar waterstof. “Het werd zo groot dat het een eigen plek verdiende.” Voor Jack is dat juist een teken dat het werkt: nieuwe onderwerpen krijgen de ruimte om zich verder te ontwikkelen.

De uitdaging van nu en straks

“De energietransitie is niet af. Sterker nog: de druk neemt toe. Een groot knelpunt is het volle elektriciteitsnet” zegt Jack. “Netcongestie raakt bedrijven en burgers direct. Tegelijk moeten de klimaatdoelen worden gehaald. Dat vraagt om tempo en duidelijke keuzes.”
Volgens Jack zit de grootste uitdaging niet alleen in techniek. “Uiteindelijk is het ook een economisch, juridisch en vooral een sociaal vraagstuk. Samenwerking, gedrag en de bereidheid om anders te werken zijn minstens zo belangrijk.” 

Tot slot

Jack kijkt terug op 10 jaar bouwen, zoeken en verbinden. Zijn advies is simpel, maar niet makkelijk: blijf nieuwsgierig, werk samen en verlies het doel niet uit het oog. De energietransitie gaat niet alleen over systemen of technologie. Het gaat over de wereld die je achterlaat. Na 10 jaar neemt hij afscheid als lector. Het werk gaat door. Het fundament ligt er.