Helpende en belemmerende factoren in het opzetten en uitvoeren van transdisciplinair onderwijs

Aanleiding

Hoewel transdisciplinair onderwijs (TDO) veel potentie heeft, blijkt het implementeren van deze onderwijsvorm in de praktijk ingewikkeld. Verschillende contextuele factoren bemoeilijken óf bevorderen de implementatie van TDO. Dit onderzoek kijkt naar de faal- en succesfactoren voor de ontwikkeling en implementatie van TDO in het hoger onderwijs, vanuit het perspectief van de deelnemers en dat van TDO-organisatoren. Hierbij volgen we de onderzoeksvraag: “Welke essentiële factoren voor het opzetten en implementeren van TDO binnen het hoger onderwijs komen in de ervaringen van deelnemers en ontwikkelaars van TDO?”

Methode 

De eerste studie omvat 8 focusgroepen met betrokken bij het deelnemen aan en ontwikkelen van TDO: studenten, docenten, onderzoekers en onderwijsadviseurs (N = 23). Zij werden gevraagd naar beleefde en voorziene successen en valkuilen bij het ontwikkel- en uitvoeringsproces. In de tweede studie is met semigestructureerde interviews ingezoomd op het proces van ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van bestaande TDO-projecten (N = 13, in 11 interviews). De transcripten van de focusgroepen en interviews zijn beide thematisch geanalyseerd door drie onderzoekers, volgens het stappenplan van Clarke & Braun (2017). 

Resultaten 

De frequent genoemde uitdagingen en successen binnen TDO zijn gecategoriseerd in vier thema's:

• maatschappelijke impact
• onderwijsontwerp
• samenwerken
• organiseerbaarheid

Binnen deze thema’s zijn diverse belemmerende en stimulerende factoren onderscheiden die naar voren komen in beide studies, maar bij elk ligt de nadruk op andere nuances. Een vaak genoemde belemmerende factor in beide onderzoeken is het systeem van specifieke onderwijsrichtlijnen: ook wel omschreven als institutioneel beton (NVAO, 2024). De transformatie van de docentrol blijkt een andere grote uitdaging. Een intrinsieke motivatie om bij te dragen aan maatschappelijke vraagstukken, werkt juist als sterke stimulerende factor. 

Resultaten

De uitkomsten van dit onderzoek worden verwerkt in twee artikelen. Één op basis van de focusgroepen (dit artikel is nu in het schrijfproces) en één op basis van de expertinterviews (momenteel onder review). Verder zijn de resultaten op verschillende conferenties gepresenteerd (o.a. ORD en ITD Conference). 

Dit onderzoek is voornamelijk geschreven voor docenten, onderwijsontwikkelaars, beleidsmederwerkers en onderzoekers die mee helpen aan het ontwikkelen en uitvoeren van transdisciplinair onderwijs zodat zij alvast handvaten hebben om hieraan te beginnen en kunnen leren van voorgangers.