Toekomstverkenner Freija van Duijne houdt Avans spiegel voor

Je volgt grote maatschappelijke ontwikkelingen op de voet. Welke kunnen we echt niet meer negeren?

Freija: “Klimaatverandering en biodiversiteitsverlies zijn misschien wel de grootste dreigingen. En dan niet alleen voor ‘mensen die groen belangrijk vinden’, maar voor iedereen. Overstromingen, droogte, verstoringen in voedselketens of in de binnenvaart: dat raakt direct onze economie en samenleving. Die impact onderschatten we nog steeds.”

“Daarnaast zitten we midden in geopolitieke spanningen en een demografische transitie. De vergrijzing zet de arbeidsmarkt en de verzorgingsstaat onder druk. Met minder werkenden moeten we straks meer werk doen, terwijl de zorgkosten stijgen.”

“Maar ik zie ook positieve ontwikkelingen. Mensen zijn van nature solidaire wezens. Als het erop aankomt, helpen we elkaar. Je ziet overal kleinschalige initiatieven: tegen eenzaamheid, voor verduurzaming, voor zorg en medemenselijkheid. Dat haalt vaak het nieuws niet, maar het is een enorme kracht in onze samenleving. Juist die combinatie is belangrijk: de dreigingen dwingen ons tot actie, maar de positieve kracht zit in hoe mensen samen oplossingen zoeken. En juist daarbij spelen kennisinstellingen een belangrijke rol.”

Welke ontwikkeling heeft de meeste impact op het onderwijs?

“Toch de opkomst van AI. Een systeeminnovatie, net als internet destijds. We zitten nu in een enorme versnelling. Studenten zijn daar vaak al veel handiger in dan mensen op kantoor. AI gaat steeds meer ondersteunend werk overnemen. Tegelijk worden menselijke vaardigheden belangrijker: empathie, overzicht houden, aanvoelen wat mensen motiveert. Technologie kan veel, maar menselijkheid wordt daardoor juist waardevoller.”

Zie je die opkomst van AI als een risico of vooral als een kans?

“Beide. Het is een enorme kans om productiever te worden. Ik gebruik AI zelf ook als sparringpartner bij analyses. Het geeft snelheid en scherpte. Studenten zijn daar nu al verder mee, maar ook op kantoor gaat AI een steeds grotere rol spelen. Een van de gevolgen daarvan is dat we gaan werken in kleinere teams: de junior-functies sneuvelen als eerste. Dat is enerzijds lastig voor jongeren, maar anderzijds: je kunt meteen op een hoog niveau binnenkomen als je in staat bent om AI-vaardigheden te combineren met het sociale aspect. Doorzie je hoe de hazen lopen? Ben je empathisch en betrokken op het juiste moment? Dan zit je goed.”

“Het risico is dat werk volledig wordt gestuurd door algoritmes, dat alles een afvinklijstje wordt. Dan verlies je de menselijkheid. Ik hoop juist dat we routinetaken uitbesteden aan technologie, zodat we meer oog hebben voor mensen: van studenten tot collega’s, in jullie geval. Als we terugkijken op onze tijd in het hoger onderwijs, denken we aan die ene docent die ons heeft geïnspireerd.”

Je zegt ook: het klassieke model van studeren–werken–pensioen is voorbij. Wat komt daarvoor in de plaats?

“Een fluïde loopbaan. Het model van studeren-werken-pensioen is achterhaald. We gaan leren, werken, zorgen, ontdekken, spelen en ontspannen steeds meer afwisselen. We worden ouder, maar blijven ook langer fit. Werk gaat niet alleen over inkomen, maar over meedoen, betekenis hebben en geven. Dat betekent dat leren niet stopt na je diploma. Een leven lang ontwikkelen is geen slogan meer, maar noodzaak. En dat vraagt ook een andere mentaliteit: mensen gaan nu een beetje schoorvoetend naar een cursus toe, maar we moeten echt blijven investeren in onszelf.”

Wat vraagt dat van organisaties en werkgevers?

“Een langetermijnblik. Kijk holistischer naar medewerkers. Mensen hebben fases in hun leven waarin ze meer zorgen, of juist meer kunnen werken. Als je daarin investeert en mensen nieuwsgierig houdt, heb je er veel langer plezier van. Ook HR zal anders moeten kijken. Minder zoeken naar het ‘schaap met vijf poten’, meer kijken naar potentieel. Investeren in het ontwikkelen van mensen. Iemand kan bijleren. Dat geldt net zo goed voor jongeren als voor oudere werkzoekenden, die nu nog te vaak worden overgeslagen.”

Speelt Avans voldoende in op de toekomst, voor zover je dat kunt overzien?

“Wat mij opvalt, is de aandacht voor leren naast het werk en voor de leerbehoefte van werkenden. Ook de manier waarop Avans kijkt naar AI en vaardigheden helpt mensen om te navigeren in die veranderingen. Daarnaast is de samenwerking met het werkveld en praktijkgericht onderzoek belangrijk. Transities vragen om kennis die werkt in de praktijk. Die beweging, van praktijk naar onderzoek en vice versa, zie ik wel bij Avans.”

En waar zit volgens jou nog ruimte voor verbetering?

“Vooral in het nog explicieter omarmen van die fluïde loopbaan. Post-initieel onderwijs (onderwijs dat je volgt ná je eerste diploma, terwijl je al werkt – denk aan bij- en omscholing – red.) heeft enorm veel potentieel: mensen blijven ondersteunen op verschillende momenten in hun loopbaan. Zeker ook op latere leeftijd! Juist de groep ‘ouderen’ biedt veel kansen: ze zitten minder in de rat race van het leven, hebben vaak rust, ervaring en overzicht. Toch laat de arbeidsmarkt ze nog voor een voor een deel links liggen. Er ligt een kans voor het onderwijs om samen met werkgevers oudere werkzoekenden beter te positioneren op de arbeidsmarkt.”

Tot slot: welk advies heb je voor medewerkers, in het bijzonder in het onderwijs?

“Blijf nieuwsgierig. Sta open voor nieuwe technologie en durf ermee te experimenteren. Niet om harder te werken, maar om ruimte te maken voor aandacht voor mensen. En om te balanceren tussen leren, werken, zorgen, ontspannen, spelen en ontdekken.”

“En realiseer je dat we echt in een grote overgang zitten. Doorgaan op dezelfde aannames over werk, onderwijs en de arbeidsmarkt gaat niet meer. Studenten voorbereiden op een veranderlijke wereld, op hogere productiviteit én op een fluïde loopbaan, dat is de kernopgave.” 

Onder de foto lees je de reactie van Marjan Hammersma, bestuursvoorzitter van Avans

^{Marjan Hammersma tijdens de Avansdag}

Reactie Marjan Hammersma: ‘Leren stopt niet bij een diploma’

Volgens bestuursvoorzitter Marjan Hammersma raakt de visie van Freija precies de kern van waar Avans voor staat. “In een tijd van grote maatschappelijke transities – van klimaat en technologie tot demografie en werk – wordt steeds duidelijker dat onderwijs niet alleen draait om kennisoverdracht, maar om het versterken van menselijkheid, veerkracht en handelingsvermogen. Dat vraagt van ons dat we scherp blijven kijken naar wat er buiten gebeurt, en die signalen vertalen naar wat wij binnen doen.”

“Wat Freija zegt over de opkomst van AI en het toenemende belang van menselijke vaardigheden, herken ik sterk in de gesprekken die ik voer met collega’s, studenten en partners in het werkveld. Technologie jaagt in een hoog tempo veranderingen aan, en juist daardoor wordt onze rol als hogeschool nog belangrijker. We leiden studenten op met hoofd, handen én hart: professionals die niet alleen slim zijn, maar ook betrokken, empathisch en in staat om betekenis te geven in complexe situaties.”

“Haar pleidooi voor een fluïde loopbaan kan ik ook alleen maar onderschrijven. Leren stopt niet bij een diploma; het is iets dat mensen hun leven lang doen, in verschillende fases en vormen. In ons Instellingsplan 26-27 Relevant Avans kiezen we daar de komende twee jaar bewust voor: door leven lang ontwikkelen, modulair onderwijs, digitale transformatie en praktijkgericht onderzoek verder te versterken. Zo blijven we relevant voor studenten, werkenden en de samenleving – nu en in de toekomst.”

“Tegelijkertijd vraagt dit ook iets van onszelf. Nieuwsgierig blijven, durven experimenteren en accepteren dat we het soms niet weten. Zoals Freija benoemt: doorgaan in bestaande patronen is geen optie meer. Maar juist in de onzekerheid ligt ook onze kracht. Avans is een gemeenschap van bevlogen professionals die samen willen leren, vernieuwen en bijdragen aan een veerkrachtige samenleving. Dat vertrouwen, in elkaar en in onze gezamenlijke opdracht, geeft mij veel energie en de overtuiging dat wij in de juiste richting navigeren.”

Met haar verhaal liet Freija van Duijne tijdens de Avansdag – die elk jaar wordt georganiseerd voor en door medewerkers van Avans – zien wat er nú speelt én wat dit betekent voor Avans in de toekomst. Daarmee sloot haar verhaal aan op het thema van de Avansdag: ‘binnenstebuiten & buitenstebinnen’. Met dit thema laten we zien hoe ontwikkelingen in de samenleving Avans dagelijks in beweging brengen. En hoe we impact maken door de handen ineen te slaan. 

Lees ook het Instellingsplan 26-27 Relevant Avans.